Rezerwat jak kij w mrowisko

Przed siedzibą Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Białymstoku głos sprzeciwu był jednoznaczny. Przyjechali z Hajnówki, Białowieży, żeby jeszcze raz powiedzieć głośno. Ludzie, którzy tam mieszkają, w zdecydowanej większości nie chcą tworzenia wokół ich domów rezerwatu „Puszcza Białowieska – Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak”. Co z tego, że nie chcą, skoro regionalny dyrektor w ogóle nie musi z ich głosem się liczyć. Rezerwat powstanie, a później się zobaczy.

Konferencja prasowa przed siedzibą RDOŚ [fot. Bia24]

Konferencja prasowa przed siedzibą RDOŚ [fot. Bia24]

Najpierw trzeba wyjaśnić, że o uznaniu danego obszaru za rezerwat przyrody decyduje wyłącznie regionalny dyrektor ochrony środowiska (RDOŚ). W naszym przypadku teraz jest to Adam Juchnik. Utworzenie rezerwatu (jak również zmiana jego obszaru lub likwidacja) następuje w drodze zarządzenia RDOŚ, które jest aktem prawa miejscowego. Dyrektor nie musi ogłaszać konsultacji, nie musi zasięgać opinii samorządów, organizacji społecznych. Jedynym jego ograniczeniem jest konieczność uzyskania opinii właściwej regionalnej rady ochrony przyrody (to organ doradczy przy RDOŚ). W Sejmie jest złożony poselski projekt nowelizacji przepisów polegający na wprowadzeniu konieczności uzyskania zgody samorządów lokalnych na tworzenie i zmiany granic rezerwatów przyrody. Od wiosny tego roku czeka na procedowanie w sejmowej zamrażarce.

RDOŚ więc nie musi prowadzić konsultacji społecznych w sprawie planowanego objęcia ochroną rezerwatową terenu. Dyrektor Juchnik jednak konsultacje ogłosił i nawet przedłużył (na razie do 25 listopada 2026). W ramach tych konsultacji przed siedzibą dyrekcji swoje racje wykładali mieszkańcy puszczańskich terenów wzmocnieni przez posłów i radnych PiS.

Projekt RDOŚ przewiduje objęcie ochroną ponad 33,5 tysiąca hektarów terenu w granicach pięciu gmin powiatu hajnowskiego: Białowieża, Dubicze Cerkiewne, Hajnówka, Narew, Narewka. Łącznie z Białowieskim Parkiem Narodowym i dotychczasowymi rezerwatami obejmie ochroną około 90% polskiej części Puszczy Białowieskiej.

– Mamy unikatowy obiekt światowego dziedzictwa. Mamy plan zarządzania obiektem światowego dziedzictwa. Mamy rezerwaty w Puszczy Białowieskiej. Mamy Naturę 2000. Moje pytanie brzmi: czego tam brakuje? – dramatycznie mówił Mariusz Agiejczyk ze Związku Zawodowego „Budowlani” Okręg Podlaski, leśnik, do 2024 roku nadleśniczy Nadleśnictwa Hajnówka, kandydat PiS na burmistrza Hajnówki w 2024 roku. – Nie zgadzamy się na traktowanie nas przedmiotowo. My tam żyjemy, mamy swoje rodziny, mamy swoje plany, mamy swoją historię i dlatego nie godzimy się na traktowanie nas jako ludzi gorszego sortu. 

– Młodzi ludzie stąd uciekają, ponieważ jest coraz mniej miejsc pracy. Z mojego punktu widzenia nawet turystyka zaczyna powoli podupadać – mówił Adam Grzyb, przedstawiciel zakładu usług leśnych. 

Dyrektorzy RDOŚ przyjmują stanowisko protestujacych mieszkańców [fot. K. Beker]

Dyrektorzy RDOŚ przyjmują stanowisko protestujacych mieszkańców [fot. K. Beker]

Przedstawiciel leśniczej „Solidarności” pytał retorycznie, kto zapłaci za utworzenie rezerwatu i bieżącą obsługę. Wiadomo, zapłacą Lasy Państwowe.

– Na pytanie, jak miałoby wyglądać zarządzanie tak ogromnym obszarem rezerwatu, projekt nie daje odpowiedzi. Dzisiaj funkcjonują tam trzy nadleśnictwa – mówił Marek Włostowski, przewodniczący Międzyregionalnej Sekcji Pracowników Leśnictwa NSZZ „Solidarność” w Białymstoku.

Razem z mieszkańcami stanęli przed RDOŚ politycy Prawa i Sprawiedliwości. Poseł Dariusz Piontkowski podkreślał, że tak wielki obszar wymagałby ochrony w postaci parku narodowego. Zwracał uwagę, że rezerwat to ucieczka przed parkiem narodowym, bo przy tworzeniu parku ustawa przewiduje obowiązkowo uzyskanie zgody samorządów lokalnych. Poseł apelował do wojewody podlaskiego, by wstrzymał się z uzgodnieniem projektu rezerwatu do czasu udzielenia odpowiedzi mieszkańcom i samorządom. Podkreślił, że ludzie od pokoleń związani z Puszczą muszą mieć udział w decyzjach o jej przyszłości. A tu tylko decyduje dyrektor RDOŚ.

Organizacje ZZ „Budowlani”, Związku Leśników Polskich w RP i NSZZ „Solidarność” domagają się, by RDOŚ odstąpiła od wydania zarządzenia i udostępniła pełne analizy skutków społecznych i gospodarczych. Od wojewody oczekują odmowy uzgodnienia projektu w obecnym kształcie, a od Regionalnej Rady Ochrony Przyrody negatywnej opinii. Żądają gwarancji dla pracowników nadleśnictw, zakładów usług leśnych i branży turystycznej oraz zwołania okrągłego stołu z udziałem urzędów, samorządów, Lasów Państwowych, lokalnych firm i związków zawodowych.

Wójtowie gmin puszczańskich i starosta hajnowski wnioskowali o przedłużenie konsultacji do 31 marca 2027 r. RDOŚ na razie przesunęła termin z 20 na 25 listopada 2026 r.

Po spotkaniu z dziennikarzami przedstawiciele organizacji związkowych złożyli w RDOŚ wspólne stanowisko, w którym sprzeciwiają się utworzeniu rezerwatu.

Stanowisko Adama Juchnika, regionalnego dyrektora ochrony środowiska można było usłyszeć na antenie TVP Białystok w programie „Bez kantów”. Był zaskoczony, że w dyskusji publicznej jest tak wiele głosów przeciwko tworzeniu rezerwatu Puszcza Białowieska. Mówił, że dotychczas (w czasie tzw. konsultacji) wpłynęło do RDOŚ około 500 uwag i 80 procent z nich „są to wnioski i uwagi pozytywne, wyrazy sympatii, gratulacje, listy gratulacyjne od nie ma 200 najwybitniejszych naukowców. Wiemy, że otrzymamy pozytywną opinię Polskiej Akademii Nauk”.

Jak mówił Adam Juchnik w regionie jest wiele problemów, związanych z demografią i rynkiem pracy, ale „wiązanie ich bezpośrednio z powstaniem rezerwatu jest przesadzone i – powiedziałbym – jest poszukiwaniem łatwego usprawiedliwienia”.

Na bezpośrednie pytanie dziennikarza prowadzącego, czy rezerwat powstanie – Adam Juchnik odpowiada „chciałbym, żeby ten rezerwat powstał”. A co musiałoby się stać, żeby ten rezerwat nie powstał? – pyta dziennikarz. Adam Juchnik milczy.

Dodajmy – po utworzeniu rezerwatu można zaskarżyć tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Niezależnie od skargi do sądu, każdy może złożyć wniosek do wojewody, który sprawuje nadzór prawny nad aktami prawa miejscowego RDOŚ i może stwierdzić nieważność zarządzenia z urzędu.

Sam Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska także może zdecydować o likwidacji bądź zmianie granic rezerwatu. 

Galeria

Zobacz również