„Wydłużamy termin konsultacji społecznych projektowanego rezerwatu przyrody »Puszcza Białowieska – Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak« oraz zarządzenia w sprawie udostępnienia tego rezerwatu. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym i chcąc dać wszystkim zainteresowanym więcej czasu na zapoznanie się z dokumentacją, przedłużamy termin składania uwag i opinii do 25 listopada 2026 r.” – czytamy nastronie internetowej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Białymstoku.
Wydłużenie terminu następuje po silnych naciskach ze strony lokalnej społeczności, samorządów, przedsiębiorców w związku brakiem precyzyjnych zobowiązań administracji rządowej co do rekompensowania ograniczeń i zakazów nakładanych w konsekwencji utworzenia rezerwatu.
Lokalne społeczności i samorządy nie akceptują zarówno wielu zapisów dotyczących planowanego rezerwatu, jak i braku w dokumentach wielu koniecznych regulacji. W ten piątek (20 listopada) przed siedzibą RDOŚ w Białymstoku zapowiedziana jest manifestacja protestu, a jeszcze większe zgromadzenie ma nastąpić tydzień później (28 listopada) w Hajnówce.
Planowany rezerwat przyrody „Puszcza Białowieska – Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak” ma objąć 33 703,58 hektarów gruntów Skarbu Państwa na terenie pięciu gmin powiatu hajnowskiego (Białowieża, Dubicze Cerkiewne, Hajnówka, Narew oraz Narewka). W założeniu ma łączyć ochronę procesów naturalnych z „otwartym dostępem dla mieszkańców i turystów”. Główne zasady tego dostępu opisane w projekcie opublikowanym przez RDOŚ w Białymstoku oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
Zarządzenie udostępnia niemal cały obszar rezerwatu do amatorskiego zbioru nieobjętych ochroną gatunkową owocników grzybów jadalnych oraz owoców runa leśnego (np. jagód, malin). Z możliwości zbioru wyłączona ma być strefa przylegająca bezpośrednio do zapory na granicy polsko-białoruskiej (z uwagi na obowiązujące tam przepisy graniczne i bezpieczeństwo).
Sieć wyznaczonych dróg leśnych oraz szlaków turystycznych zostaje otwarta dla ruchu pieszego, rowerowego, narciarskiego oraz jazdy konnej wierzchem. Spacery turystyczne, rekreacja czy fotografia przyrodnicza (niezwiązane ze zbiorem grzybów i runa) mają odbywać się wyłącznie po udostępnionych drogach i szlakach. Wjazd samochodami i innymi pojazdami silnikowymi podlega standardowym zakazom rezerwatowym i leśnym.
Zarządcą terenu pozostają puszczańskie nadleśnictwa (Białowieża, Browsk, Hajnówka), które odpowiadają za obsługę ruchu turystycznego, utrzymanie przejezdności udostępnionych dróg i szlaków oraz ochronę przeciwpożarową.
Przedstawiciele samorządów i lokalnych społeczności zwracają uwagę na kwestie nieuregulowane bezpośrednio,w szczególności takie jak: organizacja masowych imprez sportowych i kulturalnych, stawianie pasiek, prowadzenie badań naukowych czy komercyjnych warsztatów poza szlakami. Te sprawy wymagają odrębnych zapisów w zadaniach ochronnych rezerwatu lub uzyskania indywidualnych odstępstw (zezwoleń) od RDOŚ w trybie ustawy o ochronie przyrody.
Już w trakcie konsultacji wyraźny sprzeciw wobec planowanych regulacji i tworzenia rezerwatu zgłosiły samorządy gmin, na terenie których zaplanowano utworzenie rezerwatu. Najważniejsze z tych zastrzeżeń dotyczą miejsca mieszkańców i ich spraw w planach RDOŚ.
W obszernym, 19-punktowym „stanowisku” Rada Gminy Hajnówka podkreśla, że „tak rozległa forma ochrony przyrody, obejmująca ponad 33,7 tys. ha, będzie miała konsekwencje wykraczające poza granice projektowanego rezerwatu. Dlatego decyzja o jego utworzeniu nie może być rozpatrywana wyłącznie z punktu widzenia celów przyrodniczych. Powinna uwzględniać również skutki społeczne, gospodarcze, finansowe i organizacyjne”.
Radni Hajnówki zwracają uwagę, że lokalna społeczność poniesie długofalowe koszty wprowadzanych ograniczeń, a rządzący nie przedstawiają konkretnych rozwiązań dotyczących zatrudnienia, dochodów, rozwoju gospodarczego i rekompensowania strat.
Jak mówią radni, Puszcza Białowieska to nie tylko drzewa, martwe drewno i naturalne procesy. To również historia, praca wielu pokoleń, tradycje, lokalna przedsiębiorczość i codzienne życie mieszkańców. „Ochrona przyrody i rozwój społeczno-gospodarczy regionu nie powinny być traktowane jako cele wzajemnie się wykluczające. Konieczne jest poszukiwanie rozwiązań, które pozwolą zachować najcenniejsze wartości Puszczy, a jednocześnie nie pozbawią mieszkańców możliwości korzystania z jej zasobów i rozwoju” – czytamy w stanowisku radnych.
Samorządowcy żądają, by decyzja o ustanowieniu tak rozległego rezerwatu była poprzedzona rzetelną analizą, dialogiem społecznym i wykazaniem, że proponowane rozwiązanie uwzględnia zarówno dobro przyrody, jak i dobro lokalnej społeczności.
We wspólnym apelu samorządów powiatu hajnowskiego padają żądania dotyczące także przebiegu samych konsultacji. Szczególnie chodzi o wydłużenie konsultacji społecznych, przesunięcie pierwotnego terminu składania uwag (20 listopada 2026 r.), ze względu na ogromną skalę projektu i koniecznością rzetelnego poinformowania mieszkańców. Domagają się także zorganizowania spotkań z mieszkańcami bezpośrednio w gminach. Wskazują, że formularze internetowe nie wystarczą i konieczne są otwarte spotkania z udziałem przedstawicieli RDOŚ oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Takie spotkania zostały już wyznaczone na 23 listopada w Narewce, 24 listopada w Narwi oraz 25 listopada w Białowieży/Hajnówce.
Samorządowcy gmin puszczańskich żądają też zapewnienia stałych dopłat wyrównujących 50-procentową ulgę w podatku leśnym, zamiast oferowanych teraz jedynie konkursowych dotacji inwestycyjnych (takich jak program NFOŚiGW „Przestrzeń dla przyrody – zielone gminy”, wymagający wkładu własnego i realizacji konkretnych projektów).
Ze strony autorów projektu powołania rezerwatu w stronę samorządowców, mieszkańców i przedsiębiorców płyną zapewnienia i deklaracje, takie jak w relacji podanej na stronie internetowej RDOŚ: „Wierzymy, że otwarty dialog i rzetelna wymiana informacji są kluczowe dla wypracowania rozwiązań, które pozwolą skutecznie chronić wyjątkowe walory przyrodnicze Puszczy Białowieskiej, z poszanowaniem potrzeb lokalnych społeczności”.
Stanowiska raczej nie zbliżają się do siebie RDOŚ podkreśla „potrzebę ochrony wyjątkowych walorów przyrodniczych” a lokalne organizacje, samorządy, i sami mieszkańcy gmin akcentują konieczność zawarcia precyzyjnych regulacji dotyczących zapewnienia konkretnej pomocy ludziom mieszkającym na terenie planowanego rezerwatu w związku z ograniczeniami, zakazami nałożonymi na ich codzienną aktywność.



