Dawna Synagoga Cytronów zabytkiem

Jak podaje Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków, to jeden z najważniejszych zachowanych śladów historii białostockich Żydów i wyjątkowe miejsce na mapie miasta. Przed II wojną światową w Białymstoku funkcjonowało około 100 żydowskich miejsc kultu. Synagoga Cytronów była ostatnią bożnicą wybudowaną przed wybuchem wojny, a zarazem ostatnią w historii białostockiej społeczności żydowskiej.

Powstała z fundacji rodziny Cytronów – jednej z najbardziej zasłużonych rodzin fabrykanckich dawnego Białegostoku, właścicieli zakładów włókienniczych w Supraślu oraz kamienicy przy ul. Warszawskiej, gdzie dziś mieści się Muzeum Historyczne. To właśnie z inicjatywy rodziny Cytronów po odzyskaniu przez Polskę niepodległości utworzono Związek Białostockiego Wielkiego Przemysłu. Uroczyste otwarcie synagogi odbyło się w 1936 roku.

– W czasie II wojny światowej budynek znalazł się na terenie białostockiego getta i – mimo okupacyjnych realiów – nadal pełnił funkcję domu modlitwy. Co szczególnie ważne, była to jedyna synagoga w Białymstoku, która przetrwała wojnę bez zniszczenia. Po 1945 roku stała się główną bożnicą dla ocalałych białostockich Żydów i działała nieprzerwanie aż do końca lat 60. XX wieku – dodaje Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Po zamknięciu budynek pełnił różne funkcje – mieściły się tu m.in. Polski Związek Motorowy, Pracownie Sztuk Plastycznych i Spółdzielnia „Białostoczanka”. W czasie kolejnych przebudowań zniszczono część historycznych wnętrz i dekoracji, jednak zachowała się charakterystyczna modernistyczna bryła oraz frontowa elewacja budynku. Od lat 90. w obiekcie działa Galeria im. Sleńdzińskich.

Dziś dawna Synagoga Cytronów pozostaje niezwykle ważnym świadectwem wielokulturowej historii Białegostoku oraz jednym z ostatnich materialnych śladów przedwojennej dzielnicy żydowskiej. Wpis do rejestru zabytków to istotny krok dla ochrony pamięci, historii i dziedzictwa miasta.