Bywają historie, które tak długo krążą w obiegu legend, reportaży i artystycznych wizji, aż przestajemy pytać, jak było naprawdę. Wierszalin jest właśnie taką opowieścią.
Jej nowa wersja to rezultat wieloletniej praca dokumentalnej, w której autor sięga po nieznane dotąd relacje, archiwa i wspomnienia, by oddzielić fakty od mitów narosłych wokół proroka Ilji i wydarzeń, które w okresie międzywojennym rozegrały się pod Krynkami. Chmielewski pokazuje Wierszalin nie jako legendę końca świata, lecz jako realną historię ludzi, ich wiary, języka, lęków i nadziei – osadzoną w skomplikowanej rzeczywistości pogranicza i epoki.
To nowa wersja opowieści o Eliaszu Klimowiczu – słynnym "proroku" Ilji ze Starej Grzybowszczyzny koło Krynek. Napisał ją Jerzy Chmielewski, pochodzący z tej gminy białostocki dziennikarz, redaktor naczelny miesięcznika "Czasopis".
Nieznane relacje, wspomnienia, dokumenty
Tytuł nawiązuje do słynnej książki Włodzimierza Pawluczuka Wierszalin. Reportaż o końcu świata, na bazie której utrwalił się dotychczasowy obraz tamtych wydarzeń. Latami był on powielany w książkach, filmach, sztukach teatralnych i artykułach prasowych. Chociaż Pawluczuk z czasem przyznał się, że to on stworzył swój mit Wierszalina, nie trzymając się ściśle faktów, to tamta legenda wciąż powszechnie odbierana jest jako autentyczna historia.
Jerzy Chmielewski dotarł do nieznanych dotąd relacji, wspomnień i dokumentów, które pozwoliły dokładnie odtworzyć życiorys charyzmatycznego bohatera, prześledzić kolejne etapy konsekwentnie i z uporem budowanej przez niego cerkwi nieopodal Grzybowszczyzny, następnie Wierszalina oraz wszystko to, co działo się wokół z udziałem nieprzeliczonych prawosławnych – głównie białoruskich – mas chłopskich z bliska i daleka.
Książka nosi też cechy gatunku sensacyjno-kryminalnego. Dzięki nowym ustaleniom i odkryciom autora okazało się, że "prorok" Ilja pozostawał pod obserwacją nie tylko polskich służb i administracji, ale też sowieckiej agentury. Konsekwencją był tragiczny los, jaki go spotkał na koniec po zesłaniu do syberyjskich łagrów.
W ostatnim rozdziale autor opisuje próbę ustalenia, jak i gdzie "prorok" zakończył życie oraz wędrówkę jego śladami, by odnaleźć żyjących potomków oraz spadkobierców Wierszalina.
O autorze
Jerzy Chmielewski to redaktor, publicysta, w przeszłości także samorządowiec i animator kultury. Pasjonat i badacz dziejów byłych terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego między Biebrzą i Narwią, w szczególności okolic rodzinnych Krynek oraz Grodzieńszczyzny. Prowadzi stronę internetową Vostravo.pl. Współzałożyciel, a następnie od 1992 r. redaktor naczelny wydawanego w Białymstoku białoruskiego miesięcznika "Czasopis" z tekstami częściowo w języku polskim. Kierował różnymi periodycznymi pismami lokalnymi w Gródku, Krynkach i Michałowie. Współautor napisanej wraz z Sokratem Janowiczem książki Nasze tysiąc lat (2000).
