„Dzieci Isfahanu” – nowa wystawa czasowa w Muzeum Pamięci Sybiru

„Dzieci Isfahanu” to wystawa unikalnych, cudem uratowanych przed zniszczeniem, zdjęć polskich dzieci deportowanych przez Sowietów na Sybir. Wskutek zawiłych splotów wojennych wydarzeń, ponad 20 tys. najmłodszych polskich obywateli znalazło się na początku lat 40. XX wieku w Iranie.

[fot. Muzeum Pamięci Sybiru]

[fot. Muzeum Pamięci Sybiru]

Nowa wystawa czasowa Muzeum Pamięci Sybiru pt. „Dzieci Isfahanu. Polscy uchodźcy w Iranie podczas II wojny światowej” składa się z 60 fotografii, z których przeważająca większość nigdy nie była pokazywana w Polsce. Dzieci z tych zdjęć to bardzo często sieroty, a pozujące z nimi dorosłe kobiety, to najbliższe im osoby – zwykle nauczycielki, opiekunki, a nie matki. Na tych zdjęciach brakuje też młodych, dorosłych mężczyzn. To pokazuje, jak wielu ojców, mężów, braci i synów zostało wcielonych do tzw. Armii Andersa, pozostało w łagrach i posiołkach Sybiru lub straciło tam życie.

Zdjęcia te, wykonane w latach 1942–1944 w studiu fotograficznym Abolquasema Jali w Isfahanie z czułością i godnością uwieczniają twarze młodych ludzi ocalałych z wojennej pożogi. Dzieci zwykle patrzą prosto w obiektyw, stoją wyprostowane, uśmiechają się. W tych drobnych gestach dostrzegamy przywracane im powoli dzieciństwo. Fotografie są zatem nie tylko dokumentami historycznymi, lecz także aktem pamięci i przejmującym świadectwem chwili międzykulturowej solidarności.

Zapomniane negatywy

Niemal pół wieku po zakończeniu II wojny światowej, w starym zakładzie fotograficznym w Isfahanie Parisa Damandan, irańska historyczka sztuki i fotografka, natrafiła na kolekcję blisko tysiąca szklanych negatywów, które cudem przetrwały irańską rewolucję islamską lat 1978–1979. Na zewnętrznej stronie pudełek, w które były zapakowane, widniał odręczny napis: „Polscy uchodźcy, 1942–1944”.

Fotografie z tej kolekcji były dotąd prezentowane tylko raz, na wystawie w Teheranie w 2017 roku. Po raz pierwszy w Polsce będzie można je zobaczyć na wystawie w Muzeum Pamięci Sybiru.

Wystawa „Dzieci Isfahanu. Polscy uchodźcy w Iranie podczas II wojny światowej” będzie dostępna wyłącznie w przestrzeni Muzeum Pamięci Sybiru od 3 grudnia do końca maja 2027 r.

To wyjątkowa okazja, by spojrzeć w oczy historii.

Polskie dzieci w Isfahanie podczas II wojny światowej

Wrzesień 1939 roku zapoczątkował jeden z najtragiczniejszych rozdziałów w historii Polski. Kraj został zaatakowany z zachodu przez Niemcy, a ze wschodu przez Związek Sowiecki. Polska została podzielona i zaanektowana przez agresorów. Nie był to jedynie początek wojny, lecz także brutalnego wygnania z rodzinnego kraju setek tysięcy polskich obywateli. Trafiali do obozów pracy (łagrów) oraz miejsc przymusowego osiedlenia w odległych regionach Związku Sowieckiego.

Po agresji w czerwcu 1941 roku Niemiec na ZSRS i zawarciu układu Sikorski–Majski, rozpoczął się proces uwalniania obywateli polskich z łagrów, posiołków i miejsc przymusowego osiedlenia. Od kwietnia do sierpnia 1942 roku ponad 116 tysięcy polskich uchodźców – w tym blisko 20 tysięcy dzieci i młodzieży – przetransportowano przez Morze Kaspijskie do Iranu.

Największa grupa polskich dzieci – licząca ponad 2 600 osób – ostatecznie trafiła do Isfahanu. Pierwsza grupa 250 dzieci przybyła tam 10 kwietnia 1942 roku. Miasto zyskało wkrótce miano „Miasta Polskich Dzieci”. Po dramatycznych doświadczeniach ze Związku Sowieckiego, Isfahan wydawał się dla nich rajem. Miasto zapewniało dzieciom czystą pościel, ciepłe posiłki, opiekę medyczną i bezpieczeństwo. Stało się miejscem, które z czasem nazwały domem.

Od 1943 roku dzieci stopniowo ewakuowano z Isfahanu. Ostatnia grupa wyjechała stamtąd 12 października 1945 roku.

Wernisaż wystawy odbędzie się 2 grudnia o godz. 18.00. Wystawę będzie można zwiedzać od 3 grudnia 2026 roku do końca maja 2027 roku w Muzeum Pamięci Sybiru przy ul. Węglowej 1 w Białymstoku.

Zobacz również